Jak skutecznie chronić polskie lasy w dobie gwałtownych zmian klimatu, postępującego odwodnienia oraz presji gatunków inwazyjnych? Odpowiedzi na te pytania poszukiwali uczestnicy Ogólnopolskiej Konferencji „Działania adaptacyjne służące zachowaniu trwałości lasu w obliczu współczesnych zagrożeń środowiska”, która odbyła się w Politechnice Białostockiej.
Długotrwałe okresy suszy, niewielkie opady oraz wysokie temperatury coraz silniej wpływają na kondycję drzewostanów i funkcjonowanie całych ekosystemów leśnych. Leśnicy, wspólnie z naukowcami, podejmują działania mające przeciwdziałać skutkom zmian klimatu. Politechnika Białostocka prowadzi studia inżynierskie na kierunku leśnictwo, o specjalności gospodarowanie na obszarach przyrodniczo cennych, od 2008 roku.
– Sprawy lasów i ochrony dziedzictwa przyrodniczego są w naszej uczelni równie ważne jak twarde, czysto techniczne kierunki – podkreśla dr hab. inż. Mirosław Świercz, prof. PB, I Zastępca Rektor Politechniki Białostockiej. – Jesteśmy bardzo dumni z tego, że kontakt z lasami, zapoczątkowany jeszcze przez Zamiejscowy Wydział Leśny Politechniki Białostockiej w Hajnówce, jest z powodzeniem kontynuowany przez Instytut Nauk Leśnych, który od 2019 roku funkcjonuje na Wydziale Budownictwa i Nauk o Środowisku. To wizytówka uczelni, skupiająca zarówno teoretyków, jak i praktyków – leśników, przedstawicieli parków narodowych oraz badaczy zajmujących się ochroną przyrody i lasu.
Czytaj też: Politechnika Białostocka chroni mokradła i lasy z naukowcami z Litwy
W Politechnice Białostockiej odbyła się część referatowa konferencji, podczas której eksperci omawiali aktualne wyzwania i możliwe kierunki działań.
– Z klimatem za bardzo nie powalczymy, ale możemy podejmować działania mitygujące, które przynajmniej częściowo zahamują niekorzystne zmiany, których jesteśmy świadkami – mówi prof. dr hab. inż. Piotr Banaszuk, Dyrektor Instytutu Nauk Leśnych na Wydziale Budownictwa i Nauk o Środowisku Politechniki Białostockiej. I przypomina, że największym problemem jest niedobór wody.
– Deszczu nie dołożymy, natomiast zawsze można przynajmniej trochę zahamować odpływ wody z siedliska, ze środowiska – podkreśla prof. Banaszuk. – Wszelkie działania retencyjne, wszystko to, co zwiększa magazynowanie wody w glebie, to jest właśnie to, co powinniśmy robić w tej chwili. Nie czekać na kompletne załamanie ekosystemu i dopiero potem próbować go renaturyzować, lecz działać już teraz, by zachować go w możliwie najlepszym stanie.
Czytaj też: Projekt Politechniki Białostockiej wśród zwycięzców konkursu EIG CONCERT-Japan
W konferencji wzięli udział także przedstawiciele Ministerstwa Klimatu i Środowiska.
– Przygotowywana jest nowa polityka odporności klimatycznej państwa, która obejmie wszystkie gałęzie gospodarki oraz życia społecznego narażone na skutki zmian klimatu. Oczywiście dotyczyć będzie również gospodarki leśnej, leśnictwa i zagospodarowania terenów leśnych – informuje Paweł Jaworski, Dyrektor Departamentu Strategii i Odporności Klimatycznej w Ministerstwie Klimatu i Środowiska. – Przygotowujemy także zmiany legislacyjne, które ułatwią realizację projektów retencyjnych i działań wzmacniających odporność. Trwają również uzgodnienia nowego Planu Partnerstwa Krajowego i Regionalnego – dokumentu określającego sposób i skalę wykorzystania środków europejskich, także w zakresie ochrony środowiska i przyrody.
Jaworski wskazał również oczekiwania resortu wobec środowiska naukowego:
– Wierzę, że naukowcy mogą precyzyjnie określić, w którym punkcie jesteśmy, z jakimi problemami się mierzymy, jaka jest ich skala oraz geografia. To dane niezbędne do właściwego zaplanowania interwencji publicznej.
Dzięki badaniom naukowym leśnicy mogą odchodzić od działań opartych wyłącznie na intuicji i doświadczeniu, na rzecz nowoczesnych rozwiązań adaptacyjnych i retencyjnych. Pozwalają one chronić lasy przed skutkami suszy i zmian klimatycznych jeszcze przed ich całkowitą degradacją. Stąd pomysł organizacji ogólnopolskiej konferencji w Politechnice Białostockiej.
– Białystok jest miastem, w którym udział nauki w otoczeniu społeczno-gospodarczym jest istotny, dlatego jako dyrektor Regionalnej Dyrekcji Lasów Państwowych w Białymstoku czuję się zobowiązany do promowania tego miejsca – mówi Tadeusz Wilczyński, dyrektor RDLP w Białymstoku. – Instrumenty, którymi dysponuje nauka, pozwalają już dziś określić kierunki zmian. Oczekujemy od naukowców wiedzy, którą będziemy mogli zastosować w praktyce. Nie możemy opierać się wyłącznie na doświadczeniu – to tylko jeden z komponentów działania, podczas gdy nauka powinna stanowić jego podstawę.
Współpraca naukowców z Ministerstwem Klimatu i Środowiska oraz Lasami Państwowymi sprawia, że polska myśl naukowa staje się fundamentem dla legislacji i instrumentów finansowych wspierających budowę odporności klimatycznej kraju.
Program konferencji obejmuje szerokie spektrum zagadnień: od krajowej polityki odporności klimatycznej i ochrony zasobów wodnych, przez kierunki zmian w drzewostanach, aż po ekonomiczne i prawne uwarunkowania gospodarki leśnej.
Prelegenci – eksperci z Ministerstwa Klimatu i Środowiska, Lasów Państwowych, Instytutu Dendrologii PAN, Instytutu Badawczego Leśnictwa, SGGW, Uniwersytetu Rolniczego w Krakowie oraz Instytutu Nauk Leśnych Politechniki Białostockiej – 9 kwietnia 2026 roku przedstawili najnowsze wyniki badań dotyczące stanu zdrowotnego lasów oraz propozycje konkretnych rozwiązań dla leśnictwa.
10 kwietnia 2026 roku uczestnicy wezmą udział w wizji lokalnej w Nadleśnictwach Czarna Białostocka i Krynki, analizując przykłady lasów podlegających przemianom oraz praktyczne efekty wdrażanych działań ochronnych i adaptacyjnych.
Autor: Jerzy Doroszkiewicz
Komitet Organizacyjny:
Regionalna Dyrekcja Lasów Państwowych w Białymstoku
Instytut Nauk Leśnych Politechniki Białostockiej
Biuro Urządzania Lasu i Geodezji Leśnej Oddział w Białymstoku
Patronaty: Rektor Politechniki Białostockiej, Prezes Polskiej Akademii Nauk
Patronaty medialne: Radio Akadera, Polskie Radio Białystok, dwutygodnik „Las Polski” oraz miesięcznik „Gazeta Leśna”
